Evaluatie van het Global Counterterrorism Forum

Voor het eerst werd het GCTF als geheel geëvalueerd. Dr. Amy-Jane Gielen onderzocht met het T.M.C. Asser Instituut wat het Forum in tien jaar opbouwde, hoe de kennisproducten werden gebruikt en wat nodig was om resultaten structureel te volgen.

Onderwerp: monitoring, evaluatie en vooruitblik　 Periode: 2011–2021
Auteurs: dr. Amy-Jane Gielen (Evidence Based Work) en Zsófia Baumann (T.M.C. Asser Instituut)

In 2021, bij het tienjarig bestaan, werd het GCTF voor het eerst als geheel geëvalueerd. De evaluatie bracht de activiteiten en resultaten van 2011–2021 in kaart en onderzocht hoe het Forum functioneerde, hoe leden en partners dit beoordeelden en in hoeverre GCTF-producten in de praktijk werden gebruikt. Ook bevat het rapport een voorstel om monitoring en evaluatie in de volgende fase structureel te organiseren.

Wat is het Global Counterterrorism Forum?

Het GCTF is een informeel, apolitiek multilateraal platform waar beleidsmakers en professionals uit verschillende regio’s kennis en ervaringen uitwisselen. Het Forum ontwikkelt niet-bindende good practices en praktische instrumenten voor de preventie en bestrijding van terrorisme, samen met landen, internationale organisaties en maatschappelijke partners.

De evaluatie keek ook naar de relatie met VN-organisaties en de zogenoemde Inspired Institutions.

Lees de missie en werkwijze van het GCTF

Een mondiaal, informeel samenwerkingsforum evalueren vraagt om meer dan een productentelling. Het onderzoek combineerde procesevaluatie — activiteiten, producten en deelname — met uitkomstevaluatie: wat respondenten rapporteerden over kennis, vaardigheden en toepassing, en wat daarover in documenten en interviews zichtbaar werd.

De onderzoekers analyseerden alle 36 GCTF-kaderdocumenten en vier toolkits en handleidingen. Daarnaast bekeken zij vijf strategische rapporten van de voorzitters, factsheets, vergaderagenda’s, kwartaalrapportages, beschikbare deelnemerslijsten en websitegegevens. Zo konden de ontwikkeling van het Forum, zijn activiteiten en producten in samenhang worden beschreven.

De vragenlijst was beschikbaar in het Engels, Frans en Arabisch en leverde 36 reacties op, waarvan 32 volledig waren ingevuld; gedeeltelijke antwoorden zijn meegenomen waar dat kon. Daarnaast hield het team 31 semigestructureerde interviews met onder anderen GCTF-leden, de drie Inspired Institutions, de Administrative Unit, VN-organisaties, maatschappelijke organisaties, uitvoeringspartners en onderzoekers. Ook observeerden de onderzoekers consultaties voor de Strategic Vision for the Next Decade.

Het onderzoek keek naar de meerwaarde en werkwijze van het Forum, deelname en representatie, de relatie met de VN en de Inspired Institutions, en de manier waarop kennisproducten werden gebruikt. Ook werden kennis en vaardigheden, genderperspectieven en mensenrechten in de GCTF-documenten en -praktijk onderzocht.

De evaluatie was bijzonder omdat dit de eerste keer was dat het GCTF als geheel werd gemonitord en geëvalueerd. Het Forum had geen gestandaardiseerde methode om activiteiten en uitkomsten doorlopend vast te leggen. Daarom kon het rapport geen volledige causale effectmeting geven; het brengt wél ervaringen, concrete toepassingen en voorwaarden voor beter vervolgonderzoek samen.

Respondenten waardeerden vooral de informele en apolitieke werkwijze van het GCTF, de flexibiliteit en het vermogen om op nieuwe ontwikkelingen te reageren. De consensusgerichte aanpak hielp een internationaal forum bijeen te houden in een politiek gevoelig domein. Tegelijk zagen respondenten ruimte voor een actievere focus op het praktische gebruik van bestaande documenten.

Van kennisproduct naar toepassing

Ongeveer de helft van de respondenten rapporteerde dat hun kennis op verschillende thema’s door het GCTF was verbeterd; de gerapporteerde vaardigheidswinst lag iets lager. Het rapport beschrijft ook concrete toepassingen. Het Hague Memorandum werd gebruikt bij trainingen voor rechters en officieren van justitie in onder meer de Westelijke Balkan, het Midden-Oosten, Tsjechië, Malta en India. Good practices voor risicotaxatie bij deradicaliseringsprogramma’s werden gebruikt om risicotaxaties in detentiecentra te verbeteren.

Ook mijn evaluatieonderzoek naar deradicalisering en disengagement op de Terroristische Afdelingen van DJI laat zien hoe internationale kennis en interventies in een concrete uitvoeringscontext kunnen worden onderzocht: lees de DJI-evaluatie.

De spanning tussen flexibiliteit en structureel leren

De evaluatie laat zien waar het Forum zijn meerwaarde aan ontleent én waar dat model vragen oproept. Niet-bindende documenten kunnen breed worden ontwikkeld, maar toepassing hangt af van landen en partners. Deelname was bovendien niet op elk niveau gelijk: leden waren breed aanwezig bij plenaire en coördinatiebijeenkomsten, terwijl ongeveer de helft regelmatig deelnam aan werkgroepen en initiatieven. Externe partners waren nadrukkelijk betrokken, vooral bij regionale werkgroepen.

Ook gender en mensenrechten werden expliciet onderzocht. In 19 van de 40 geanalyseerde kaderdocumenten, toolkits en handleidingen stonden verwijzingen naar de rol van vrouwen of genderperspectieven. Het rapport bepleit een consistentere integratie van gender- en mensenrechtenexpertise in de ontwikkeling en toetsing van toekomstige documenten.

Voor de volgende fase adviseerde het onderzoek onder meer heldere rollen, vaste doelen en indicatoren, betere kennisoverdracht en systematische feedback over het gebruik van documenten. Zo kan het GCTF blijven reageren op nieuwe dreigingen en tegelijk beter leren van wat het Forum al heeft ontwikkeld. Meer over mijn evaluatieonderzoek en programmascans of over het preventieclassificatiemodel.

The First Decade of the Global Counterterrorism Forum: Monitoring, Evaluating and Looking Forward
10 september 2021 · PDF

Evidence Based Work ondersteunt publieke organisaties bij evaluatieonderzoek, programmascans en het vertalen van bevindingen naar bruikbare aanbevelingen.